سرفه شبانه در کودکان یکی از مشکلاتی است که هم خواب کودک را مختل می‌کند و هم والدین را نگران می‌کند. گاهی کودک در طول روز تقریباً حال خوبی دارد، اما به محض خوابیدن شروع به سرفه می‌کند. این وضعیت می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد؛ از ترشحات پشت حلق و آلرژی گرفته تا آسم، رفلاکس معده و عفونت‌های تنفسی. در بعضی موارد، سرفه شبانه تنها علامت یک بیماری زمینه‌ای مانند آسم است.
نکته مهم این است که نوع سرفه، مدت آن، وجود خس‌خس، تب، تنگی نفس یا استفراغ می‌تواند به تشخیص علت کمک کند.
چرا سرفه کودک شب‌ها بیشتر می‌شود؟
وقتی کودک دراز می‌کشد، چند اتفاق می‌تواند باعث تشدید سرفه شود:
- ترشحات بینی راحت‌تر به پشت گلو می‌ریزند.
- رفلاکس اسید معده ممکن است بیشتر شود.
- راه‌های هوایی در کودکان مبتلا به آسم ممکن است شب‌ها حساس‌تر شوند.
- خشکی هوا یا آلرژن‌های موجود در اتاق خواب می‌توانند گلو و مجاری تنفسی را تحریک کنند.
به همین دلیل، سرفه‌ای که در طول روز خفیف است ممکن است هنگام خواب بسیار واضح‌تر شود.
1. ترشحات پشت حلق؛ یکی از شایع‌ترین علت‌ها
اگر کودک سرما خورده، آلرژی دارد یا بینی او گرفته است، ترشحات ممکن است به پشت گلو حرکت کنند.
وقتی کودک می‌خوابد، این ترشحات بیشتر در پشت حلق جمع می‌شوند و گیرنده‌های سرفه را تحریک می‌کنند.
علائم همراه می‌تواند شامل:
- گرفتگی بینی
- آبریزش بینی
- عطسه
- صاف کردن مکرر گلو
- احساس خلط در پشت حلق
باشد.
ترشحات پشت حلق یکی از علت‌های شناخته‌شده سرفه شبانه است، به‌خصوص وقتی کودک در وضعیت خوابیده قرار می‌گیرد.
2. آسم
یکی از مهم‌ترین علت‌های سرفه شبانه کودکان، آسم است.
گاهی کودک خس‌خس واضح ندارد و تنها علامت او سرفه مکرر، به‌خصوص در شب یا اوایل صبح است.
علائم دیگری که احتمال آسم را بیشتر می‌کنند عبارت‌اند از:
- سرفه هنگام دویدن یا بازی
- سرفه با خنده یا گریه
- خس‌خس سینه
- تنگی نفس
- احساس فشار یا درد در قفسه سینه
- تشدید سرفه در هوای سرد
- تشدید علائم در تماس با دود یا آلرژن‌ها
3. آلرژی
آلرژی بینی نیز می‌تواند باعث سرفه شبانه شود.
کودک ممکن است به مواردی مانند:
- گردوغبار
- مایت‌های موجود در تشک و بالش
- موی حیوانات
- کپک
- گرده گیاهان
حساسیت داشته باشد.
در این حالت سرفه معمولاً با علائمی مثل:
- عطسه
- خارش بینی
- آبریزش شفاف
- گرفتگی بینی
- خارش یا اشک‌ریزش چشم
همراه است.
آلرژن‌های اتاق خواب، به‌خصوص مایت‌های گردوغبار، می‌توانند شب‌ها علائم را بیشتر کنند. آلرژی و رینیت همچنین می‌توانند ترشحات پشت حلق ایجاد کنند و سرفه را تشدید کنند.
4. رفلاکس معده
در بعضی کودکان، رفلاکس معده می‌تواند باعث سرفه شبانه شود.
وقتی کودک دراز می‌کشد، برگشت محتویات معده به مری و گلو ممکن است بیشتر شود و باعث تحریک راه هوایی شود.
نشانه‌های احتمالی رفلاکس عبارت‌اند از:
- سرفه بیشتر هنگام خواب
- احساس ترش کردن در کودکان بزرگ‌تر
- آروغ مکرر
- درد یا سوزش بالای شکم
- بدتر شدن سرفه بعد از غذا
- گرفتگی صدا
5. سرماخوردگی و عفونت‌های ویروسی
عفونت‌های تنفسی از شایع‌ترین علت‌های سرفه در کودکان هستند.
ممکن است کودک:
- سرما خورده باشد.
- آنفولانزا داشته باشد.
- برونشیولیت گرفته باشد.
- به RSV مبتلا شده باشد.
در این شرایط سرفه معمولاً چند روز تا چند هفته ادامه پیدا می‌کند و شب‌ها به دلیل دراز کشیدن بیشتر می‌شود.
6. خروسک
خروسک بیشتر در کودکان خردسال دیده می‌شود و سرفه آن حالت مشخصی دارد.
سرفه معمولاً:
خشک، خشن و شبیه پارس سگ
است و اغلب شب‌ها بدتر می‌شود.
ممکن است کودک هنگام دم صدای خشن یا سوت‌مانندی به نام استریدور داشته باشد.
7. سیاه‌سرفه یا سرفه طولانی پس از عفونت
برخی عفونت‌ها می‌توانند باعث سرفه‌های شدید و طولانی شوند.
در سیاه‌سرفه ممکن است کودک:
- حملات پشت‌سرهم سرفه داشته باشد.
- بعد از سرفه نفس‌نفس بزند.
- استفراغ کند.
- شب‌ها بیشتر سرفه کند.
حتی پس از برطرف شدن برخی عفونت‌ها، التهاب راه‌های هوایی ممکن است باعث شود سرفه چند هفته ادامه پیدا کند.
سرفه شبانه کودک بدون تب از چیست؟
نبود تب احتمال بعضی عفونت‌ها را کمتر می‌کند، اما علت‌های زیادی همچنان مطرح هستند.
سرفه شبانه بدون تب می‌تواند ناشی از:
- آسم
- آلرژی
- ترشحات پشت حلق
- رفلاکس
- تحریک با دود یا آلودگی هوا
باشد.
اگر سرفه مکرر است و بیش از چند هفته ادامه پیدا کرده، بهتر است کودک توسط پزشک معاینه شود.
آیا هوای خشک باعث سرفه شبانه کودک می‌شود؟
بله، هوای بسیار خشک می‌تواند گلو و راه‌های هوایی را تحریک کند.
در فصل سرد، استفاده مداوم از وسایل گرمایشی ممکن است رطوبت هوا را کاهش دهد و سرفه خشک را بیشتر کند.
اما اگر کودک به طور مکرر یا طولانی سرفه می‌کند، نباید علت را فقط به خشکی هوا نسبت داد.
دود سیگار و سرفه شبانه کودکان
دود سیگار یکی از مهم‌ترین محرک‌های تنفسی برای کودکان است.
در کودک مبتلا به آسم، تماس با دود می‌تواند باعث تشدید:
- سرفه
- خس‌خس
- تنگی نفس
شود.
سرفه شبانه کودک چقدر می‌تواند طول بکشد؟
مدت سرفه به علت آن بستگی دارد.
سرفه ناشی از عفونت ویروسی ممکن است حتی بعد از برطرف شدن سایر علائم مدتی باقی بماند.
از نظر پزشکی، سرفه‌ای که در کودک بیش از 4 هفته ادامه پیدا کند، سرفه مزمن محسوب می‌شود و نیاز به بررسی دارد.
چه زمانی سرفه شبانه می‌تواند نشانه آسم باشد؟
احتمال آسم بیشتر است اگر کودک:
- شب‌ها مرتب سرفه کند.
- با دویدن یا ورزش سرفه کند.
- هنگام خنده یا گریه سرفه بگیرد.
- خس‌خس داشته باشد.
- با هوای سرد بدتر شود.
- سابقه آلرژی یا اگزما داشته باشد.
- در تماس با دود یا گردوغبار بدتر شود.
آسم یکی از شایع‌ترین بیماری‌های مزمن دوران کودکی است و کنترل مناسب آن می‌تواند سرفه شبانه و اختلال خواب را کاهش دهد.
درمان سرفه شبانه کودکان به چه چیزی بستگی دارد؟
درمان باید بر اساس علت انجام شود.
برای مثال:
اگر علت آلرژی باشد:
کنترل آلرژن‌ها و درمان رینیت اهمیت دارد.
اگر علت آسم باشد:
پزشک ممکن است داروهای استنشاقی تجویز کند.
اگر علت رفلاکس باشد:
اصلاح رژیم غذایی و زمان غذا خوردن و در بعضی موارد دارو لازم می‌شود.
اگر علت عفونت ویروسی باشد:
اغلب درمان حمایتی و گذشت زمان کافی است.
به همین دلیل درمان یکسانی برای همه انواع سرفه شبانه وجود ندارد.
برای کاهش سرفه شبانه کودک در خانه چه کنیم؟
اگر کودک حال عمومی خوبی دارد و علائم خطر ندارد، چند اقدام ساده می‌تواند کمک کند:
- مایعات کافی بدهید.
- بینی گرفته را با روش مناسب سن تمیز کنید.
- کودک را از دود سیگار و قلیان دور نگه دارید.
- هوای اتاق را خیلی خشک نکنید.
- ملحفه‌ها را مرتب بشویید.
- اگر کودک آلرژی دارد، گردوغبار اتاق را کاهش دهید.
- وعده سنگین را نزدیک زمان خواب ندهید، به‌خصوص اگر رفلاکس مطرح است.
اگر علت سرفه مشخص نیست یا علائم تکرار می‌شوند، درمان خانگی جای ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد.
آیا عسل برای سرفه شبانه کودک خوب است؟
برای کودکان زیر یک سال نباید عسل استفاده شود، زیرا خطر بوتولیسم شیرخوارگی وجود دارد.
در کودکان بالای یک سال، مقدار کمی عسل ممکن است به کاهش تحریک گلو و سرفه کمک کند.
با این حال، عسل علت زمینه‌ای سرفه مانند آسم یا رفلاکس را درمان نمی‌کند.
آیا شربت سرفه برای کودکان مناسب است؟
شربت‌های سرفه و سرماخوردگی برای همه کودکان مناسب نیستند و در سنین پایین ممکن است عوارض ایجاد کنند.
بهتر است بدون نظر پزشک یا داروساز، به‌خصوص برای کودکان کوچک، از داروهای ضدسرفه استفاده نشود.
تمرکز اصلی باید روی پیدا کردن علت سرفه باشد.
بیشتر بخوانید: بهترین دارو گیاهی برای سرفه چیست؟ معرفی درمان‌های طبیعی با پشتوانه علمی
چه زمانی سرفه شبانه کودک خطرناک است؟
اگر کودک همراه با سرفه یکی از علائم زیر را دارد، باید سریع‌تر ارزیابی پزشکی شود:
- تنگی نفس
- تنفس سریع یا سخت
- فرورفتگی بین دنده‌ها
- کبودی لب‌ها
- ناتوانی در صحبت یا گریه طبیعی
- خس‌خس شدید
- صدای خشن هنگام دم
- کاهش هوشیاری
- سرفه بعد از خفگی یا احتمال ورود جسم خارجی
- سرفه همراه با خون
در حمله شدید آسم، اگر کودک به سختی نفس می‌کشد یا نمی‌تواند بدون نفس‌نفس زدن صحبت کند، نیاز به مراقبت فوری دارد.
نتیجه‌گیری؛ علت سرفه شبانه کودکان چیست؟
سرفه شبانه کودکان می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد. ترشحات پشت حلق، آسم، آلرژی، رفلاکس معده، عفونت‌های تنفسی، خروسک و سرفه طولانی پس از برخی عفونت‌ها از مهم‌ترین علت‌ها هستند.
اگر سرفه فقط چند روز و همراه با یک سرماخوردگی ساده است، معمولاً با برطرف شدن بیماری بهتر می‌شود. اما سرفه‌ای که هر شب تکرار می‌شود، بیش از چند هفته ادامه دارد یا با خس‌خس، تنگی نفس و کاهش تحمل فعالیت همراه است باید بررسی شود.
در کودکی که به سختی نفس می‌کشد، لب‌هایش کبود شده، فرورفتگی قفسه سینه دارد یا نمی‌تواند بدون نفس‌نفس زدن صحبت کند، مراجعه فوری پزشکی ضروری است.
