قرص اورژانسی را خورده‌اید، اما همچنان نگرانید که ممکن است اثر نکرده باشد؟ این نگرانی کاملاً طبیعی است. این قرص همیشه ۱۰۰٪ کار نمی‌کند و چند عامل می‌تواند اثر آن را کم کند.
در این مقاله بی‌قضاوت و ساده توضیح می‌دهیم قرص اورژانسی در چه مواردی ممکن است شکست بخورد، از کجا بفهمیم کار کرده یا نه، چه زمانی تست بارداری بدهیم و اگر شک داشتیم، چه گزینه‌هایی پیش روی ماست.
قرص اورژانسی چطور اثر می‌کند؟ (دانستنش کلید فهم دلایل شکست است)
این قرص قرص سقط نیست. کار اصلی‌اش این است که آزاد شدن تخمک را به تعویق بیاندازد یا متوقف کند. اگر تخمک آزاد نشود، اسپرم نمی‌تواند لقاح انجام دهد.
بنابراین موفقیت قرص به این بستگی دارد که چقدر زود مصرف شود و قبل از مصرف، آزادشدن تخمک شروع نشده باشد. اگر تخمک از قبل آزاد شده باشد، قرص نمی‌تواند کاری انجام دهد.
۸ دلیل بی‌اثر شدن یا کم اثر شدن قرص اورژانسی
۱. تأخیر در مصرف
مهم‌ترین عامل همین است. هر چه زمان بیشتری از رابطه می‌گذرد، احتمال نزدیک شدن به تخمک‌گذاری بیشتر می‌شود و اثر قرص کمتر. بر اساس دستورالعمل رایج، قرص لونورگسترل باید در سه روز اول مصرف شود، اما بهترین نتیجه در ساعات اول به دست می‌آید.
چه کنیم؟ اگر بیش از ۷۲ ساعت گذشته، سریع با پزشک، ماما یا داروساز مشورت کنید. گزینه‌هایی مثل نوع دیگر قرص اورژانسی یا آی‌یو‌دی مسی ممکن است تا حدود پنج روز بعد از رابطه هم ممکن باشند.
۲. آزاد شدن تخمک قبل از مصرف
اگر رابطه نزدیک به روزهای تخمک‌گذاری بوده باشد، شاید تخمک قبل از مصرف قرص آزاد شده باشد. با آنکه زمان تخمک‌گذاری در همه یکسان نیست و به‌راحتی قابل پیش‌بینی نیست، همین نامشخص بودن زمان دقیق، یکی از دلایل شکست است.
چه کنیم؟ اگر حدس می‌زنید نزدیک تخمک‌گذاری بوده‌اید، بهتر است درباره گزینه‌های دیگر (به‌ویژه آی‌یو‌دی مسی) از پزشک مشورت بگیرید.
۳. استفراغ بعد از مصرف
اگر ظرف چند ساعت (معمولاً دو تا سه ساعت) بعد از مصرف قرص استفراغ کنید، ممکن است ماده مؤثر به‌اندازه کافی جذب نشده باشد.
چه کنیم؟ همان‌طور که در برگه راهنمای دارو آمده، معمولاً لازم است درباره مصرف دوباره با داروساز یا پزشک صحبت کنید. خودسرانه مقدار را دو برابر نکنید.
۴. وزن یا شاخص توده بدنی بالا
مطالعات نشان داده‌اند قرص لونورگسترل در افراد با وزن بالا (مثلاً بیش از حدود ۷۰ تا ۸۰ کیلوگرم) یا شاخص توده بدنی بالای ۳۰، ممکن است کم‌اثرتر باشد. عدد دقیق نزد منابع مختلف کمی فرق دارد، اما نکته مشترک این است که وزن بالا عامل تأثیرگذار است.
چه کنیم؟ اگر وزن بالایی دارید، با پزشک یا داروساز درباره نوع مناسب‌تر قرص یا آی‌یو‌دی مسی مشورت کنید.
۵. تداخل با بعضی داروها
برخی داروها تمایل دارند سرعت تجزیه هورمون‌ها در کبد را بالا ببرند و در نتیجه اثر قرص را کم کنند. نمونه‌های شناخته‌شده:
- برخی داروهای ضدتشنج (مثل کاربامازپین و فنی‌توئین)
- بعضی داروهای ضدسل (مثل ریفامپین)
- برخی داروهای ایدز
- گیاه هفت‌بند (هوپریکوم)
چه کنیم؟ اگر هریک از این موارد مصرف می‌کنید، حتماً قبل مصرف قرص اورژانسی از پزشک یا داروساز بپرسید. آی‌یو‌دی مسی معمولاً تحت تأثیر این تداخلات قرار نمی‌گیرد.
۶. رابطه مجدد بدون محافظت بعد از مصرف
قرص اورژانسی فقط رابطه‌ای را پوشش می‌دهد که قبل از مصرف انجام شده. این قرص فقط تخمک‌گذاری را به تعویق می‌اندازد؛ نه اینکه به مدت طولانی مانع آن شود. اگر بعد از مصرف دوباره رابطه بدون محافظت داشته باشید، احتمال بارداری به‌شدت بالا می‌رود. اسپرم ممکن است تا پنج روز در بدن زنده بماند.
چه کنیم؟ تا پریود بعدی، از کندوم یا روش مطمئن دیگری استفاده کنید.
۷. شروع زودهنگام قرص‌های هورمونی بعد از مصرف
بعضی انواع قرص اورژانسی (مثل نوع اولیپریستال) ممکن است اثرشان را با شروع زودهنگام قرص‌های پیشگیری هورمونی از دست بدهند.
چه کنیم؟ موضوع را با داروساز یا پزشک در میان بگذارید تا زمان شروع مناسب قرص‌های معمولی را به شما بگویند. در هر حالت، تا شروع دقیق روش جدید، از کندوم استفاده کنید.
بیشتر بخوانید: نحوه مصرف قرص ال دی برای جلوگیری از بارداری؛ زمان شروع، روش مصرف و نکات مهم
۸. مصرف نادرست یا قرص نامناسب
مواردی مثل مصرف نصف قرص، تاریخ گذشته، نگهداری نادرست یا جایگزین کردن آن با قرص‌های معمولی پیشگیری بدون راهنمای پزشک، می‌تواند اثر را کم کند.
چه کنیم؟ همیشه از بسته‌بندی سالم و تاریخ مصرف معتبر استفاده کنید و نوع دقیق قرص و دوز آن را از داروساز بپرسید.
خلاصه عوامل کاهش‌دهنده اثر قرص اورژانسی
| عامل | چرا مهم است | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| تأخیر در مصرف | نزدیک شدن به تخمک‌گذاری | مشورت فوری برای گزینه‌های دیگر |
| تخمک آزاد شده | قرص دیگر اثری ندارد | آی‌یو‌دی مسی را مطرح کنید |
| استفراغ | دارو جذب نشده | مشورت با داروساز برای مصرف مجدد |
| وزن بالا | اثر لونورگسترل کمتر می‌شود | مشورت با پزشک، نوع دیگر یا آی‌یو‌دی |
| تداخل دارویی | کاهش غلظت دارو در خون | پیش از مصرف، از پزشک بپرسید |
| رابطه مجدد | قرص فقط رابطه قبلی را پوشش می‌دهد | محافظت با کندوم تا پریود بعدی |
| شروع زودهنگام قرص‌های هورمونی | برخی انواع قرص اثرشان کم می‌شود | مشورت با داروساز |
| مصرف نادرست | اثر کمتر از حد انتظار | استفاده از قرص سالم و مطابق راهنما |
از کجا بفهمیم قرص اورژانسی کار کرده یا نه؟
هیچ علامت زودهنگامی به‌تنهایی موفقیت قرص را تضمین نمی‌کند. لکه‌بینی یا خونریزی خفیف بعد از مصرف هم نشانه موفقیت نیست و همان‌طور نبودن آن هم نشانه شکست نیست.
معتبرترین نشانه‌ها:
- شروع پریود در زمان تقریبی معمول: معمولاً نشانه خوبی است. پریود ممکن است چند روز زودتر یا دیرتر بیاید.
- تست بارداری منفی: به‌شرط اینکه در زمان مناسب انجام شده باشد.
چه زمانی تست بارداری بدهیم؟
- اگر پریود شما بیش از یک هفته از موعد معمول دیر شد، تست بدهید.
- اگر پریود با مقدار یا زمان خیلی غیرمعمول آمد، تست بارداری را جدی بگیرید.
- اگر نگرانید و نمی‌خواهید منتظر مانید، حداقل سه هفته بعد از رابطه تست بدهید تا نتیجه دقیق‌تر باشد؛ تست زودتر ممکن است نتیجه منفی کاذب بدهد.
- برای نتیجه زودتر، آزمایش خون بارداری را با نظر پزشک انجام دهید.
اگر بعد از مصرف باردار شدم چه کار کنم؟
اولین کار، آرامش است. تا جایی که شواهد نشان می‌دهد، مصرف اشتباهی قرص اورژانسی در بارداری نشده باعث آسیب به جنین نمی‌شود. مهم این است که با پزشک یا ماما مشورت کنید و تایید بارداری را انجام دهید.
به این نشانه‌ها دقت کنید و اگر دیدید سریع به پزشک مراجعه کنید:
- درد شدید یا یک‌طرفه در پایین شکم
- خونریزی غیرمعمول همراه با تأخیر پریود
- غش کردن یا سرگیجه شدید
- درد که به شانه کشیده می‌شود
این علائم ممکن است نشانه بارداری خارج رحمی باشند و نیاز به اقدام فوری دارند.
بهتر است چه مواردی را قبل از مصرف بپرسیم؟
- چند ساعت از رابطه گذشته است؟
- آخرین پریود شما چه زمانی بوده و چند روز مانده به تخمک‌گذاری هستید؟
- وزن شما در چه محدوده‌ای است؟
- هم‌اکنون چه داروهایی مصرف می‌کنید؟
- آیا قرص پیشگیری معمولی مصرف می‌کرده‌اید؟
- آیا باردار بودن را در نظر می‌گیرید؟
این اطلاعات به پزشک یا داروساز کمک می‌کند مناسب‌ترین گزینه را به شما پیشنهاد بدهد.
نتیجه‌گیری
قرص اورژانسی ممکن است در مواردی مثل تأخیر در مصرف، آزاد شدن تخمک قبل از قرص، استفراغ، وزن بالا، تداخل دارویی یا رابطه مجدد بدون محافظت، اثر کمتری داشته باشد. اما همین نکته هم مهم است که در بیشتر موارد، با مصرف به‌موقع و درست، احتمال بارداری کاهش پیدا می‌کند.
برای اطمینان بیشتر:
- هر چه زودتر بعد از رابطه اقدام کنید.
- قبل مصرف، درباره وزن و داروهای خود با متخصص مشورت کنید.
- اگر استفراغ کردید، بدون تاخیر با داروساز یا پزشک صحبت کنید.
- تا پریود بعدی با کندوم محافظت کنید.
- اگر پریود یک هفته دیر کرد، تست بارداری بدهید.
- برای آینده، یک روش پیشگیری منظم انتخاب کنید.
اگر درباره هر بخش این موضوع سؤال دارید، بدون شرم از پزشک، ماما یا داروساز بپرسید. آن‌ها بهترین مرجع برای پاسخ به نگرانی‌های شما هستند.
هشدار پزشکی: محتوای این مقاله جنبه آموزشی دارد و جایگزین مشاوره، تشخیص یا درمان پزشک نیست. قبل مصرف هر دارو، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
