عقب افتادن پریود میتواند نگرانی زیادی ایجاد کند و به همین دلیل بعضی افراد سراغ روشهای خانگی مانند مصرف زعفران میروند. احتمالاً شما هم شنیدهاید که زعفران «پریودآور» است و نوشیدن دمنوش زعفران میتواند قاعدگی را سریعتر شروع کند. اما آیا این ادعا از نظر علمی ثابت شده است؟
مطالعات انجامشده درباره زعفران نتایج امیدوارکنندهای در زمینه کاهش برخی علائم سندرم پیش از قاعدگی یا PMS و دردهای قاعدگی نشان دادهاند؛ بااینحال، شواهد علمی کافی برای اینکه زعفران را روشی مطمئن جهت شروع پریود یا درمان عقب افتادن قاعدگی بدانیم، وجود ندارد.
در ادامه بررسی میکنیم که زعفران چه تأثیری بر پریود دارد، آیا واقعاً میتواند باعث شروع خونریزی قاعدگی شود و در چه شرایطی مصرف خودسرانه آن مناسب نیست.
آیا با خوردن زعفران پریود میشویم؟
پاسخ کوتاه این است: لزوماً خیر.
در حال حاضر شواهد بالینی قابل اعتمادی وجود ندارد که نشان دهد خوردن زعفران میتواند در فردی که پریودش عقب افتاده، بهطور قابل پیشبینی باعث شروع قاعدگی شود.
پژوهشهای انسانی بیشتر تأثیر زعفران را روی مواردی مانند:
- علائم سندرم پیش از قاعدگی (PMS)
- تغییرات خلقی قبل از پریود
- دردهای قاعدگی
- دیسمنوره یا قاعدگی دردناک
بررسی کردهاند، نه اینکه زعفران چند ساعت یا چند روز بعد از مصرف باعث شروع پریود میشود. جدیدترین مرور سیستماتیک و متاآنالیز در این زمینه نیز بیشتر از اثر احتمالی زعفران بر کاهش علائم PMS و دیسمنوره حمایت میکند.
بنابراین عبارتهایی مانند «زعفران پریود را فوری باز میکند» یا «با چند بار خوردن زعفران حتماً پریود میشوید» پشتوانه علمی کافی ندارند.
زعفران چه تأثیری بر قاعدگی دارد؟
زعفران از کلاله خشکشده گیاه Crocus sativus به دست میآید و ترکیبات فعالی مانند کروسین، کروستین و سافرانال دارد.
بخش مهم تحقیقات مرتبط با سلامت زنان به اثر این ترکیبات بر علائم قبل و هنگام قاعدگی اختصاص دارد.
تأثیر زعفران بر علائم PMS
سندرم پیش از قاعدگی یا PMS مجموعهای از علائم جسمی و روانی است که معمولاً در روزهای قبل از شروع پریود ایجاد میشود. تغییرات خلقی، تحریکپذیری، احساس افسردگی، نفخ، حساسیت سینهها و برخی دردهای جسمی از جمله این علائم هستند.
در یک کارآزمایی دوسوکور و کنترلشده با دارونما، مصرف زعفران با بهبود علائم PMS در زنان همراه بود. مطالعات بعدی نیز تأثیر احتمالی زعفران بر علائم خلقی شدیدتر مرتبط با چرخه قاعدگی را بررسی کردهاند.
البته کاهش PMS با شروع کردن پریود تفاوت دارد. این مطالعات اثبات نمیکنند که زعفران بتواند یک پریود عقبافتاده را بهطور مطمئن آغاز کند.
تأثیر زعفران بر درد پریود
یکی دیگر از زمینههای مورد مطالعه، تأثیر زعفران بر دیسمنوره یا درد قاعدگی است.
یک متاآنالیز جدید از کارآزماییهای بالینی نتیجه گرفته است که زعفران ممکن است در کاهش شدت برخی علائم دیسمنوره و PMS مؤثر باشد؛ اگرچه پژوهشهای بیشتری برای تعیین دقیق میزان اثر، بهترین شکل مصرف و ایمنی طولانیمدت مورد نیاز است.
یک مطالعه قدیمیتر نیز فرآوردهای گیاهی حاوی زعفران، بادیان و تخم کرفس را در زنان مبتلا به دیسمنوره اولیه بررسی کرده و کاهش درد را گزارش کرده است؛ اما چون این فرآورده فقط زعفران نداشته، نمیتوان تمام اثر مشاهدهشده را به زعفران نسبت داد.
آیا زعفران رحم را تحریک میکند؟
درباره تأثیر زعفران بر عضلات صاف و انقباضات رحم مطالعات آزمایشگاهی و حیوانی انجام شده است. علاوه بر این، مطالعات محدودی در زنان باردارِ ترم نشان دادهاند که زعفران ممکن است بر آمادهشدن دهانه رحم برای زایمان اثر داشته باشد.
اما نمیتوان از این یافتهها نتیجه گرفت که زعفران یک روش ایمن و مؤثر برای پریود شدن است.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تحریک رحم، تغییر علائم PMS و شروع خونریزی قاعدگی سه موضوع متفاوت هستند.
آیا دمنوش زعفران برای پریود شدن مؤثر است؟
دمنوش زعفران یکی از رایجترین روشهای خانگی است که برای «باز شدن پریود» پیشنهاد میشود، اما هیچ مقدار یا دستور مصرف استاندارد و تأییدشدهای برای این هدف وجود ندارد.
ممکن است فرد پس از مصرف دمنوش زعفران پریود شود، اما این اتفاق بهتنهایی ثابت نمیکند که زعفران علت شروع قاعدگی بوده است. پریود ممکن است بهصورت طبیعی نیز همان روز یا روزهای بعد آغاز شده باشد.
به همین دلیل، تجربههای شخصی مانند «من زعفران خوردم و فردای آن روز پریود شدم» را نمیتوان معادل شواهد علمی دانست.
چند روز بعد از خوردن زعفران پریود میشویم؟
برای این سؤال زمان علمی مشخصی وجود ندارد.
مطالعات معتبر نشان ندادهاند که مثلاً مصرف زعفران باعث میشود پریود پس از ۱۲ ساعت، ۲۴ ساعت، دو روز یا سه روز شروع شود.
بنابراین ادعاهایی مانند:
- «زعفران یکروزه پریود را باز میکند»
- «دمنوش زعفران برای پریود فوری»
- «زعفران را شب بخورید تا صبح پریود شوید»
را نمیتوان توصیه پزشکی مبتنی بر شواهد دانست.
اگر پریود شما عقب افتاده است، پیدا کردن علت تأخیر مهمتر از تلاش برای ایجاد خونریزی با روشهای خانگی است.
چقدر زعفران بخوریم تا پریود شویم؟
دوز علمی و تأییدشدهای به نام «دوز زعفران برای پریود شدن» وجود ندارد.
در برخی مطالعات مربوط به PMS از فرآوردههای استانداردشده زعفران با دوزهای مشخص پژوهشی استفاده شده است؛ برای مثال در یکی از مطالعات PMDD مجموع ۳۰ میلیگرم زعفران در روز بررسی شده است. اما این مقدار برای درمان علائم مورد مطالعه بوده و نباید آن را بهعنوان دوز مناسب برای شروع پریود در نظر گرفت.
مصرف مقدار بیشتر نیز به معنای اثر سریعتر نیست و میتواند احتمال عوارض را افزایش دهد.
بهخصوص استفاده از مقادیر زیاد یا مکملهای غلیظ زعفران بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
چرا پریود عقب میافتد؟
عقب افتادن قاعدگی دلایل مختلفی دارد و زعفران نمیتواند تمام این علتها را برطرف کند.
از شایعترین دلایل تأخیر پریود میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- بارداری
- استرس و اضطراب
- کاهش وزن شدید
- افزایش وزن قابلتوجه
- ورزش بسیار سنگین
- برخی روشهای پیشگیری هورمونی
- شیردهی
- نزدیک شدن به دوران یائسگی
- سندرم تخمدان پلیکیستیک یا PCOS
- برخی اختلالات تیروئید
- بعضی اختلالات هورمونی
منابع پزشکی نیز تأکید میکنند که درمان پریودهای عقبافتاده به علت اصلی آن بستگی دارد.
برای مثال اگر اختلال تیروئید یا PCOS باعث نامنظمی قاعدگی شده باشد، نوشیدن زعفران علت زمینهای را درمان نمیکند.
اگر پریود عقب افتاده است، اول تست بارداری بدهیم؟
اگر رابطه جنسی داشتهاید و پریودتان عقب افتاده است، احتمال بارداری باید قبل از استفاده از روشهای خانگی برای پریود شدن بررسی شود.
عقب افتادن پریود یکی از اولین علائم احتمالی بارداری است.
در چنین شرایطی بهتر است ابتدا در زمان مناسب تست بارداری انجام دهید و در صورت ابهام با پزشک یا ماما مشورت کنید.
تلاش برای ایجاد خونریزی با مصرف زیاد زعفران، گیاهان دارویی یا مکملها راه مناسبی برای تشخیص یا مدیریت بارداری نیست.
زعفران در بارداری؛ چرا باید احتیاط کرد؟
مقدار کم زعفران که معمولاً بهعنوان ادویه در غذا استفاده میشود با مصرف مقادیر زیاد یا عصارههای غلیظ آن یکسان نیست.
درباره مصرف دوزهای بالاتر زعفران در دوران بارداری نگرانیهایی وجود دارد. مطالعات آزمایشگاهی، حیوانی و برخی مطالعات انسانی نشان دادهاند که زعفران میتواند بر رحم و آمادهشدن دهانه رحم اثر بگذارد. مرورهای علمی نیز درباره مصرف مقادیر زیاد زعفران یا مواجهه قابلتوجه با آن در بارداری هشدار دادهاند.
بنابراین اگر پریودتان عقب افتاده و احتمال بارداری وجود دارد، برای پریود شدن سراغ مصرف زیاد زعفران یا مکمل زعفران نروید.
ابتدا وضعیت بارداری را مشخص کنید.
آیا زعفران میتواند باعث سقط شود؟
نمیتوان زعفران را یک روش ایمن، قابل پیشبینی یا تأییدشده برای پایان بارداری دانست.
برخی شواهد درباره تأثیر دوزهای بالا بر انقباضات رحم و ارتباط مواجهه زیاد با افزایش خطر مشکلات بارداری وجود دارد، اما این مسئله به هیچ عنوان به معنای آن نیست که زعفران روشی استاندارد یا ایمن برای سقط است.
مصرف خودسرانه مقدار زیاد زعفران با هدف ایجاد خونریزی میتواند خطرناک باشد و همچنین ممکن است باعث تأخیر در دریافت مراقبت پزشکی مناسب شود.
آیا مصرف معمول زعفران بیخطر است؟
زعفران در مقادیر معمول غذایی برای اغلب افراد مشکلی ایجاد نمیکند. بااینحال، مصرف مکمل یا مقدار زیاد آن با استفاده معمول در غذا تفاوت دارد.
در منابع پزشکی درباره دوزهای بالای زعفران و احتمال بروز عوارض هشدار داده شده است. افراد باردار نیز باید در مصرف مقادیر بالا احتیاط بیشتری داشته باشند.
اگر بیماری زمینهای دارید، داروی منظم مصرف میکنید یا قصد استفاده از مکملهای زعفران را دارید، بهتر است ابتدا با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
برای پریود شدن چه کار کنیم؟
اگر قاعدگی فقط چند روز دیرتر از معمول شده است، لزوماً نشانه بیماری نیست؛ طول چرخه میتواند گاهی تغییر کند.
بهجای مصرف خودسرانه مقدار زیاد زعفران یا سایر گیاهان پریودآور:
- تاریخ پریودهای خود را ثبت کنید.
- در صورت احتمال بارداری، تست بارداری انجام دهید.
- خواب و تغذیه منظم داشته باشید.
- استرس شدید را تا حد امکان مدیریت کنید.
- از رژیمهای غذایی بسیار محدود و کاهش وزن ناگهانی خودداری کنید.
- ورزش متعادل داشته باشید.
- اگر تأخیر یا بینظمی تکرار میشود، علت آن را با پزشک بررسی کنید.
تشخیص علت تأخیر قاعدگی از تلاش برای «باز کردن پریود» اهمیت بیشتری دارد.
چه زمانی برای عقب افتادن پریود به پزشک مراجعه کنیم؟
یک بار دیر شدن پریود همیشه نگرانکننده نیست؛ اما در بعضی شرایط بررسی پزشکی لازم است.
بهتر است برای ارزیابی مراجعه کنید اگر:
- چند دوره متوالی پریود نشدهاید.
- پریودهای شما مرتباً نامنظم شدهاند.
- همراه با تأخیر قاعدگی افزایش یا کاهش وزن قابلتوجه دارید.
- موهای زائد، آکنه شدید یا علائم احتمالی اختلال هورمونی ایجاد شده است.
- ترشح غیرطبیعی از سینه دارید.
- درد لگنی غیرمعمول دارید.
- خونریزیهای غیرعادی بین پریودها اتفاق میافتد.
در بررسی قطع یا تأخیر مکرر پریود ممکن است پزشک علاوه بر تست بارداری، بر اساس علائم فرد آزمایشهایی مانند TSH، پرولاکتین، FSH، LH یا سایر بررسیهای هورمونی درخواست کند.
تأخیر پریود همراه با درد شدید را جدی بگیرید
اگر احتمال بارداری وجود دارد و تأخیر پریود با درد شدید شکم یا لگن، بهخصوص درد یکطرفه، سرگیجه، ضعف یا غش و خونریزی غیرعادی همراه شده است، نیاز به ارزیابی فوری پزشکی وجود دارد.
بارداری خارج رحمی میتواند با تأخیر قاعدگی، خونریزی غیرطبیعی و درد شکم همراه باشد و در صورت پارگی یک وضعیت اورژانسی محسوب میشود.
در چنین شرایطی برای شروع پریود از زعفران یا سایر روشهای خانگی استفاده نکنید.
سوالات متداول درباره زعفران و پریود
آیا زعفران پریودآور است؟
شواهد علمی کافی برای معرفی زعفران بهعنوان یک ماده پریودآور مطمئن وجود ندارد. تحقیقات بیشتر نشان دادهاند که زعفران ممکن است در کاهش برخی علائم PMS و درد قاعدگی مؤثر باشد.
آیا زعفران باعث زودتر پریود شدن میشود؟
هنوز مطالعه بالینی کافی وجود ندارد که نشان دهد زعفران میتواند بهصورت قابل پیشبینی زمان شروع پریود را جلو بیندازد.
آیا دمنوش زعفران پریود را باز میکند؟
ممکن است برخی افراد بعد از نوشیدن دمنوش زعفران پریود شوند، اما این تجربه ثابت نمیکند که زعفران علت شروع خونریزی بوده است. اثربخشی دمنوش زعفران برای درمان تأخیر پریود از نظر علمی اثبات نشده است.
چند ساعت بعد از خوردن زعفران پریود میشویم؟
هیچ زمان مشخص و علمی برای این موضوع وجود ندارد. نمیتوان گفت زعفران پس از چند ساعت یا چند روز باعث پریود شدن میشود.
آیا زعفران برای پریود نامنظم خوب است؟
نامنظمی قاعدگی علتهای متفاوتی مانند استرس، تغییر وزن، PCOS، مشکلات تیروئید و بارداری دارد. شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد زعفران میتواند این اختلالات را درمان و چرخه همه افراد را منظم کند.
آیا زعفران درد پریود را کاهش میدهد؟
شواهد موجود امیدوارکنندهتر هستند. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدید نشان داده است که زعفران ممکن است به کاهش علائم دیسمنوره و PMS کمک کند، اگرچه برای تعیین دقیق اثربخشی و بهترین شیوه درمان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
برای پریود شدن چقدر زعفران بخوریم؟
دوز تأییدشدهای برای این هدف وجود ندارد. دوزهایی که در تحقیقات PMS بررسی شدهاند، نباید بهعنوان نسخه یا دوز «پریودآور» استفاده شوند.
اگر احتمال بارداری وجود دارد میتوان زعفران خورد؟
مقدار معمول زعفران در غذا با مصرف درمانی و مقادیر زیاد تفاوت دارد. اگر پریودتان عقب افتاده و احتمال بارداری دارید، از مصرف زیاد یا مکمل زعفران با هدف ایجاد پریود خودداری کنید و ابتدا وضعیت بارداری را مشخص کنید.
نتیجهگیری؛ بالاخره با خوردن زعفران پریود میشویم یا نه؟
زعفران گیاهی ارزشمند با ترکیبات فعال مختلف است و پژوهشهای انسانی نشان دادهاند که ممکن است در کاهش برخی علائم PMS و درد قاعدگی نقش داشته باشد. بااینحال، این یافتهها با ادعای «زعفران حتماً پریود را باز میکند» تفاوت زیادی دارند. در حال حاضر شواهد کافی برای معرفی زعفران بهعنوان یک روش مطمئن و قابل پیشبینی برای شروع قاعدگی وجود ندارد.
اگر پریودتان عقب افتاده است، ابتدا باید علت آن مشخص شود. در صورت احتمال بارداری، انجام تست بارداری اولویت دارد. اگر بینظمی قاعدگی تکرار میشود یا چند دوره پریود نشدهاید، بهتر است بهجای اتکا به زعفران و سایر روشهای خانگی، برای بررسی علت زمینهای به پزشک مراجعه کنید.
این مطلب صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین تشخیص یا درمان توسط پزشک نیست.
